پایگاه خبری سینما تجربی 19 تير 1397 ساعت 11:41 http://cinematajrobi.ir/vdccesqs.2bq1i8laa2.html -------------------------------------------------- گزارش جلسه نقد و بررسی مستند «عشق شمعدانی‌ها» در سالن سینماحقیقت عنوان : وجه جذاب یک شخصیت تاریخی -------------------------------------------------- عصر یکشنبه گذشته (هفدهم تیرماه) مستند «عشق شمعدانی‌ها» ساخته‌ی میلاد محمدی در سالن سینماحقیقت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به نمایش درآمد و سپس جلسه‌ی نقد و بررسی این فیلم با حضور مازیار فکری‌ارشاد برگزار شد. متن : به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در ابتدای این جلسه میلاد محمدی در پاسخ به ناصر صفاریان، مسئول جلسه های نمایش فیلم و مجری برنامه درباره ی نحوه ی شکل گیری ایده ی این فیلم بر اساس زندگی دکتر حسین فاطمی گفت: یکی از علایق من تحقیق درباره ی سال های آغازین قرن حاضر و حوادث متعددی است که در این برهه از تاریخ به وقوع پیوسته است. محمدی که پیش از این مستندهای روز کودتا را با موضوع کودتای بیست و هشت مرداد و نخست وزیر پنج روزه را درباره ی قیام سی تیر ساخته، ادامه داد: در جریان تحقیق برای ساخت این فیلم ها اسم دکتر فاطمی بیش از سایر اسم ها برایم برجسته شد و مرا به خود جذب کرد؛ اما جرقه ی اصلی ساخت این فیلم با دقت کردن به صدای فردی به نام میراشرافی آغاز شد که در جریان کودتای بیست و هشت مرداد، پشت میکروفن رادیو قرار گرفته و از تکه تکه کردن دکتر فاطمی خبر داده بود. دروغ بودن این خبر آن هم در شرایطی که کودتا پیروز شده بود من را متوجه اهمیت دکتر فاطمی و حساسیت رژیم نسبت به او کرد. شخصیتی که در نهایت به سوژه ی اصلی عشق شمعدانی ها تبدیل شد. در ادامه ، منتقد مهمان جلسه با اشاره به دهه ی۱۳۳۰ به عنوان یکی از مهم ترین مقاطع در تاریخ معاصر ایران گفت: در این دهه یکی از شاخص ترین چهره ها دکتر حسین فاطمی است که شاید بتوان او را یکی از مهم ترین شخصیت های کل تاریخ ایران دانست. مازیار فکری ارشاد گفت: به طور حتم فیلم ساختن درباره ی شخصیتی با این ویژگی ها که زندگی اش فراز و نشیب فراوانی هم داشته کار بسیار دشواری است. خصوصاً به این خاطر که در کشور ما آرشیو کردن عکس ها، تصاویر و موارد مشابه با ضعف های بسیاری روبه رو است و همین نکته، دشواری های ساخت فیلم درباره ی موضوع های تاریخی را دو چندان کرده است. وی در ادامه ی صحبت های خود عشق شمعدانی ها را یک مستند زندگی نامه ای توصیف کرد و افزود: در این فیلم، تنها به برشی از زندگی دکتر فاطمی پرداخته شده؛ در چنین شرایطی فیلم ساز با مصالح و منابع محدودی که در اختیار داشته به این نتیجه رسیده که بهتر است به بخش مستند فیلم، کمی درام و در حقیقت کمی هم جذابیت های فرامتنی و فرامستند اضافه کند. اشاره به شمعدانی ها و انتخاب نام شاعرانه ی فیلم بر این اساس هم ریشه در همین نکته دارد. فکری ارشاد گفت: شمعدانی ها در فیلم به عنوان عنصر مک گافین انتخاب شده تا شخصیتی که همواره در کتاب های تاریخی و برخی تصویرهای آرشیوی دیده شده وجه انسانی پررنگ تری داشته باشد، اما باید اشاره کرد که چنین عنصری با وجود این که ایده ی خوب، جذاب و شاعرانه ای به حساب می آید، در فیلم جواب نداده و تاثیر چندانی بر وجه دراماتیک فیلم نداشته است. وی با اشاره به جذاب نبودن بمباران اطلاعاتی برای مخاطب عام گفت: دلیل این اتفاق، منابع مکتوب و تصویری محدودی است که وجود دارد. فکری ارشاد گفت: بخش عمده ای از مخاطبان این فیلم اطلاعاتی از آن دوران داشته و دارند، اما احتمالاً برخی دیگر با بخش هایی روبه رو می شوند که شاید بتوان گفت تا پیش از این اطلاعی از آن نداشته اند. وی افزود: مستند عشق شمعدانی ها فیلمی درباره ی یک شخصیت واقعی در تاریخ معاصر کشور ماست و اگر فیلم به واقعیت های تاریخی نپرداخته بود شاید بتوان گفت ساخت مستندی در این باره هم موضوعیت پیدا نمی کرد. میلاد محمدی در پاسخ به این نکته گفت: شاید باید راه دیگری پیدا می کردم. زمانی که این فیلم را می ساختم اصلاً نمی خواستم مستند تاریخی بسازم و همیشه هم از این موضوع فرار می کردم، اما متاسفانه امکان انجام چنین کاری فراهم نشد. میلاد محمدی مشکلات و محدودیت های فنی را عامل این نکته دانست و افزود: قوام نیافتن این ایده باعث شد برخلاف آن چه در ذهن داشتم از آرشیو و منابع تصویری محدود استفاده کنم. در حالی که هدف اصلی ام گریز از ارائه ی اطلاعات تاریخی بود. وی گفت: تصویرهای آرشیوی موجود از آن دوران بسیار محدودند و به همین خاطر بارها در فیلم های مختلف استفاده شده اند، اما خوش بختانه در بین عکس های استفاده شده تصویرهایی وجود دارد که من خودم تا پیش از ساخت این مستند آن ها را ندیده بودم. تعدادی از آن ها از روی برخی کتاب های نایاب اسکن شده و مورد استفاده قرار گرفته است. محمدی هم چنین گفت: در این فیلم فقط می خواستم به وجه جذاب زندگی و شخصیت یک آدم مهم و قدرتمند بپردازم. آدمی که وزیر امور خارجه بوده اما یادداشت های شخصی اش را روی پاکت های سیگار و سرمقاله های تند و آتشین خود را در رخت خواب می نوشته است! در ادامه ی برنامه، منتقد مهمان جلسه، گفتار متن فیلم را جدا از بدنه ی آن دانست و افزود: اگر این عناصر از مستند حذف می شد، اطلاعات خود فیلم لطمه نمی خورد و این در حالی است که متاسفانه گفتار متن و لحن اجرای آن به فیلم ضربه زده است. فکری ارشاد گفت: متاسفانه گوینده ی گفتار متن، اجرا و لحن بیان مناسبی برای انجام این کار نداشته است. همه ی ما نویسنده های بزرگی را می شناسیم که سخنوران خوبی نبوده اند اما نکته این جاست که بخش هایی از گفتار متن فیلم به ورطه ی احساسات گرایی سطحی افتاده و این نشان می دهد که گفتار متن فیلم متاسفانه از توازن مناسبی هم برخوردار نیست. به عنوان مثال بخش هایی از گفتار متن فیلم، شامل گزارش وقایع تاریخی است و در ادامه به بخش هایی پیوند می خورد که سعی می کند احساسات بیننده را تحریک کند. میلاد محمدی ضمن پذیرش این نکته گفت: قبول دارم که فیلم یک دست نیست و بخش های تاریخی و احساسی آن هم خوانی مطلوبی ندارند. وی هم چنین در پاسخ به نحوه ی اجرای گفتار متن فیلم گفت: می خواستم کلیشه ی مستندهای تاریخی را بشکنم و به جای صداهایی که اغلب در این گونه مستندها شنیده می شود، از یک صدای ناشناخته استفاده کنم. محمدی در ادامه ی جلسه و در پاسخ به پرسش ناصر صفاریان درباره ی واکنش ها نسبت به گفتار متن فیلم خود گفت: واکنش برخی از کسانی که در جشنواره ی سینماحقیقت سال گذشته فیلم را دیده بودند نسبت به این موضوع منفی بود اما واقعیت این است که برای انجام این کار دنبال صدایی بودم که تکراری نباشد. جالب این جاست که امید بلاغتی (گوینده ی گفتار متن فیلم) هم اعتقاد نداشت که مناسب انجام چنین کاری است، اما وقتی جایزه ی بهترین گفتار متن به فیلم اهدا شد به شوخی به او گفتم اگر تو متن را نخوانده بودی این جایزه هم به فیلم تعلق نمی گرفت! بخش پایانی این جلسه ی نقد و بررسی به جمع بندی صحبت های منتقد مهمان و هم چنین سازنده ی فیلم اختصاص داشت. در این بخش مازیار فکری ارشاد با اشاره به همه جانبه نبودن نگاه فیلم به موضوع انتخابی خود گفت: باید اشاره کرد در چنین شرایطی بخش هایی از فیلم به ورطه ی نیت خوانی در مورد پهلوی اول و دوم و حتی دکتر مصدق افتاده است. این نیت خوانی ها در قالب نوعی داستان پردازی ارائه و باعث شده عشق شمعدانی ها از ورطه ی مستند بودن فاصله بگیرد. وی با اشاره به تاثیر عناصر داستانی در قالب سینمای مستند گفت: در این فیلم وجه داستانی به قدری پررنگ شده که باید گفت تعریف آن در قالب مستند کمی دشوار جلوه می کند. شاید بهتر بود فیلم ساز به جای ساخت یک مستند زندگی نامه ای درباره ی این شخصیت تاریخی یک فیلم داستانی در این باره می ساخت. میلاد محمدی نیز با اشاره به انتقادهای مطرح شده به فیلم خود گفت: قصد دفاع ندارم و می پذیرم که عشق شمعدانی ها یک دست نیست. وی هم چنین در پاسخ به تماشاگرانی که فیلم او را یک جانبه نگر توصیف کرده بودند گفت: اجازه دهید بی طرف نباشم و فیلم خودم را بسازم. نکته این جاست که وقتی این فیلم را می ساختم نمی خواستم ادای بی طرفی درآورم و این نکته را هم پنهان نکردم. محمدی گفت: کاری که من انجام دادم این بود که کنار دکتر فاطمی ایستادم و داستان زندگی او را تعریف کردم. در حقیقت هیچ فیلم سازی بدون موضع فیلم نمی سازد و من هم از این نکته مستثنی نیستم.