قدم زدن با مرگ

14 بهمن 1396 ساعت 11:40

نقدی بر فیلم مستند «قاضی و مرگ » ساخته حسن خادمی


« قاضی و مرگ » فیلمی روشنگرانه از زندگی و کار یکی از مشهورترین قاضیان جنایی ایران است . اطلاعات موجود دراین فیلم دست اول ، تازه و جذاب برای مخاطبانی است که آگاهی چندانی از وضعیت بازپرسی و پیگیری پرونده های جنایی در ایران ندارند و البته به آن اضافه کنید ویژگی های منحصر به فرد قاضی داستان را که فیلمساز در ترسیم آن هوشمندانه عمل کرده است .
این فیلم مستند ۴۷ دقیقه ای به کارگردانی حسن خادمی در باره زندگی نورالله عزیزمحمدی ،‌یکی از مشهورترین قاضی جنایی ایران است که در طول ۴۵ سال کار قضاوت ، نزدیک به ۴۵۰۰ پرونده قتل را بررسی کرده و حدود ۴۰۰۰ نفر را به اعدام یا قصاص محکوم کرده است .
در پلان ابتدایی فیلم مردی را می بینیم که داخل استخر مشغول شناکردن است . این مرد همان قاضی ۶۶ ساله فیلم است که در بدو امر تماشاگر چندان نمی تواند با او همذات پنداری کند . اما به مرور با شخصیت پیچیده و درعین حال خوش مشرب او بیشتر آشنا می شود . شخصیت پیچیده آقای عزیزمحمدی در برخورد با پرونده های جنایی بیشتر رخ می نماید . پرونده هایی که شاید داستان آنها در صفحات روزنامه ها جالب به نظر برسند . اما وقتی مخاطب با اجزای آن روبرو می شود ، به ظرافت های کاری این قاضی خبره پی می برد. در فیلم شاهد برپایی دادگاه هایی هستیم که خانواده مقتول از قاتل شکایت می کند و خواستار اجرای حکم قصاص هستند . نحوه ی کشته شدن مقتول ، مخافت برخی از قاتلان ، دیدن عکس هایی از صحنه های فجیع ترین قتل ها به راحتی تماشاگر را وارد دنیای پر اضطراب این قاضی نزدیک می کند . اما جالب است که او خیلی راحت و بدون اضطراب از این مسائل سخن می گوید . در فیلم صحنه های زندگی خصوصی این قاضی در کنار خانواده اش به نمایش درمی آید که در شکستن تابوی فاصله مخاطب – شغل قضاوت در جامعه موثر است . چون اغلب براین اذعان دارند که زندگی خصوصی مردانِ قضا باید با کمی فاصله دار ترسیم شوند . اما برخلاف معمول همسر و فرزندان شخصیت اول داستان درباره شغل او نظر می دهند . حتی کار هم کمی جلوتر پیش می روند و نورالله عزیزمحمدی که از فارغ التحصیلان قبل از انقلاب هست در صحنه ای کفن خود را از داخل کمد اتاقش بیرون می آورد و خطاب به فیلمساز می گوید که من سال هاست با کفنم زندگی می کنم! و چندین بار کفنم را پوشیده بودم که زنم وحشت کرد وحالا دیگر انجام نمی دهم . همین امر میزان اعتقادات او را به جهان آخرت نشان می دهد ، بی آن که بخواهد ظاهر نمایی کند . از آن گذشته تحلیل او از مساله قضاوت براساس آموزه های قرآن است . او معتقد است که «قصاص » براساس آیه ۳۳ سوره مبارکه «مائده» انجام می گیرد و برخی از قصاص ها حکم بازدارندگی دارد مثل قصاص اعضای بدن از جمله ید(دست ) . او براین باور است در حکم دادن باید احقاق حق شاکی ،‌تنبیه متهم و عبرت جامعه حاصل شود . این چنین تحلیل هایی به طور هوشمندانه در جواب برخی از منتقدان قصاص درفیلم گنجانده شده است که به مرور این ایده در کلیت فیلم بسط پیدا می کند تا جایی که قصاص جنایتکاران در فیلم منطقی به نظر می رسد.
مثلا اشاره به قاتل معروف ، « اصغر قاتل» که ۱۸ نفر را سلاخی کرد و بعد از او هوشنگ وراوینی به تاسی از اصغر قاتل ،‌ ۱۴ نفر را کشت ، گواه سخنان اوست . اما بااین حال برخلاف برخی از انتقادات ، این قاضی زندگی شرافتمندانه دارد . حقوق او کفاف نمی دهد و به قولی هشتش گوره نهش است . خود او معتقد است که خرجش به دخلش نمی رسد . ولی بااین حال خدا را شاکر است .
در واقع فیلم مستند « قاضی و مرگ » جد ا از جنبه های اسنادی در امر واقعیت و ترسیم میزان خشونت درجامعه و تعداد جرایم و قتل و استقبال مردم از دیدن صحنه های اعدام در ملاء عام ، در ترمیم و تصحیح نگاه ها به امر قضاوت نقش مهمی را ایفا می کند .
همین که در فیلم گفته می شود که قاضی عزیز محمدی در زندگی خصوصی اش هم زخم خورده بی عدالتی است ، نگاه تماشاگر در جهت همذات پنداری با شخصیت اول فیلم تسریع می شود .
آقای عزیزمحمدی مادرش را درجوانی از دست داد. دو برادرش نیز مردند . پدرش را هم به قتل رساندند . نکته ی بسیار جالب این است که قاتل پدرش پیدا و محکوم به قصاص می شو د و درنهایت او را می بخشد . همین جا صحنه ی نخستین فیلم که قاضی در آّب شنا می کند که نمادی از تطهیر است ، دراین همین جا معنای واقعی خودش را پیدا می کند .حالا او بعد از ۴۵ سال خدمت درامر قضاوت بازنشسته شده و امروز دیگر به عنوان وکیل کارش را ادامه می دهد.
نکته بسیار کلیدی و آموزنده در پایان فیلم مطرح می شود که او تحلیل خود را درباره دلایل جرم و جنایت درجامعه مطرح می کند . آن جا که در جمع دانشجویان قضاوت می گوید خیلی از دلائل ارتکاب ،‌ریشه اش در جامعه وجود دارد . با وجود فقر درجامعه مشکلاتی از جمله قتل و جنایت ریشه کن نخواهد شد . با این حال به راحتی هیچ وقت نمی توان حکم به قصاص داد ...
فرانک آرتا


کد مطلب: 12724

آدرس مطلب: http://cinematajrobi.ir/vdcfjedy.w6d00agiiw.html

سینما تجربی
  http://cinematajrobi.ir