عطارپور: پژوهش در سینمای داستانی و مستند یک امر ضروری است
کد مطلب : 3074

عطارپور: پژوهش در سینمای داستانی و مستند یک امر ضروری است

تاریخ انتشار: دوشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۰ ساعت ۱۴:۳۲
Share/Save/Bookmark
ارد عطارپور که سال ها در عرصه ساخت فیلم مستند فعالیت داشته است اکنون به عنوان مستندساز و پژوهشگری دقیق شناخته می شود. او که تاکنون مستندهایی چون «پرنیان»، «بر گیسوان بلقیس»، «صد و یک سال بلدیه تهران» و ... را در کارنامه هنری خود به ثبت رسانده است امسال با مستند «خلیج فارس» در سی امین جشنواره بین المللی فیلم فجر حضور یافت و توانست سیمرغ بلورین بهترین پژوهش را برای این فیلم از آن خود کند.
با او پیرامون فیلمش و جشنواره فجر به گفت و گو نشسته ایم:
در فجر سی ام فیلم «خلیج فارس» به نمایش در آمد. خودتان نیز در ایام جشنواره حاضر بودید؟
نه، من به دلیل گرفتاری موفق به حضور در جشنواره نشدم
از وضعیت استقبال از فیلمتان در سینماهای مردمی با خبرید؟
بله، من نرفتم اما دوستان من که برای یک سانس رفته بودند از حضور مردم خبر دادند.
نظر شما درباره حضور فیلم های ۷۰ دقیقه ای در جشنواره سی ام چیست؟
از آنجا که سال گذشته جشنواره بخش مستند را حذف و به این ترتیب بخش بزرگی از سینمای ایران را از جشنواره محروم کرد بازگشت فیلم های مستند به جشنواره امسال تصمیمی مغتنم و خوب بود و کمک کرد تا در این جشن سینمایی فیلم های مستند نادیده گرفته نشوند اما من معتقدم ما می توانیم کاری کنیم تا سال آینده شمول بیشتری از فیلم های مستند بدون محدودیت زمانی در این جشنواره حضور یابند. ای کاش می شد بخش مستند در کنار وابستگی به کلیت جشنواره به صورت جدا برگزار شود مثلا در یک تاریخ مشخص مثل یازده بهمن ماه جشن سینمای مستند به عنوان جشنواره مستند فجر برگزار شود. به این ترتیب که در یک روز همه فیلم های شرکت کننده و منتخب نمایش پیدا کنند؛ به این ترتیب زمان فیلم ها هم می تواند متفاوت باشد و همان زمان هم جایزه ها داده و بعد از آن جشن سینمای داستانی آغاز شود.من فکر می کنم در این صورت همه فیلم های مستند فرصت حضور در جشنواره فجر را پیدا می کنند.
مستند «خلیج فارس» هم در جشنواره «سینما حقیقت» و هم در فجر موفق به دریافت جایزه بخش تحقیق و پژوهش شد . شما ضرورت و اهمیت تحقیق را چطورر ارزیابی می کنید؟
پژوهش جزء لاینفک سینماست هم در سینمای مستند و هم در سینمای داستانی. اما در فیلم مستند ضرورتش بیشتر احساس می شود. آنقدر این پژوهش لازم است که نمی توانیم حضورش را نادیده بگیریم و حتی تعجب آور است که گاهی بر روی پژوهش تاکید زیاد می شود چون این یک امر بدیهی است. مثلا فرض کنید ما بر روی فیلمبرداری مستند تاکید نمی کنیم چون امری بدیهی است و لازم است.
از پژوهش فیلم «خلیج فارس» بگویید.
در این کار ما حدود دو سال فعالیت کردیم و در حین تولید، پژوهش را هم انجام می دادیم. در واقع با پژوهش نکات بیشتری به عنوان سوال مطرح می شد که سوالات را پاسخ می دادیم. تحقیق که گسترده تر می شد باز هم سوالات بیشتری مطرح می شد و ما مجبور بودیم باز هم تحقیق را ادامه دهیم. بنابراین در طول ۲۶ ماه تحقیق را در کنار تولید داشتیم.
کدام بخش های این کار تحقیقی دشوار بود؟
ما یک تحقیق کتابخانه ای داشتیم، یک تحقیق اسنادی داشتیم. گاهی نامه ها و قرار دادهایی میان ایران و دول دیگر منعقد شده بود که در آنها نام خلیج فارس ذکر شده بود و آنها در هیچ کتابخانه ای یافت نمی شدند و در مراکز مختلف اداری دولتی باید پیدا می شدند. پیدا کردن آنها تحقیق و فعالیت جداگانه ای می خواست چون اکثرا ثبت نشده اند. یافتن اقلام بصری نیز از دشواری دیگر کار بود. ما به فیلم آرشیوی نیاز داشتیم که در دسترس نبود و برای یافتن یک برگ روزنامه الاهرام ناچار بودیم کتابخانه هایی را در امریکا و اروپا بگردیم.
یا مثلا فیلمی که درباره حضور نیروی دریایی ایران در جزیره تنب کوچک و بزرگ و به خصوص ابوموسی بود به سختی به دست آمد. از طرفی ما نیازمند سفر به مکان های مختلف بودیم که این امر توسط خودم و دوستان همکارم در اتریش، لندن، فلورانس، دبی پیگیری شد.
بنابراین تنها به اسناد موجود درداخل کشور بسنده نکردید؟
نه، تا جایی که لازم بود و به هر کجا که نیازمان را برطرف می ساخت رجوع کردیم.
خودتان هم سفر داشتید؟
من به کشورهای جنوب خلیج فارس سفر کردم اما یک گروه نیز از سوی ما به کشورهای مختلف برای جمع آوری آرشیو فرستاده شدند.
هزینه های این کار به چه ترتیب بود؟
برخی ها گمان می کنند تولید فیلم آرشیوی کم هزینه است اما می تواند در پروسه تولید هزینه زیادی داشته باشد چون الان در سراسر دنیا آرشیو ها به راحتی در دسترس نیستند و هزینه های گزافی دارد. عمده این فیلم از آرشیو ها استفاده کرد و هزینه زیادی برای ما داشت.
یکی از آسیب ها و نقاط ضعف مستندهای کنونی از جانب پژوهش است. علت این امر را چه می دانید؟
مهمترین علت این امر این است که به سینمای مستند از نظر پشتیبانی فنی و پشتیبانی نقدینگی خیلی اهمیت داده نمی شود وا ین پشتیبانی کمتر صورت می پذیرد و فیلمساز وقتی می خواهد تحقیق کاری را آغاز کند باید هزینه زیادی را صرف تحقیق کند و یا وقتی می بیند از پس هزینه های آن بر نمی آید تحقیق را به طور ناقص انجام می دهد و بعد وارد حوزه تولید می شود و چون تحقیق به صورت حرفه ای انجام نمی گیرد حوزه تخصصی تحقیق نیز شکل نمی گیرد؛ یعنی فعالان این بخش کمتر هستند. به همین دلیل ما از این بابت رنج می کشیم و کارگردان خودش تحقیق می کند در حالیکه تحقیق باید به محقق موضوع مورد نظر سپرده شود ولی چون محقق مورد نظر از نظر مالی خارج از توان تولید فیلم است ناچارا فیلمساز خودش این کار را می کند و این سطح کیفی را پایین می آورد.
آیا این ضعف به خود فیلمساز هم برمی گردد؟
بله، می تواند مشکل خود فیلمساز هم باشد، من شکل عمومی را گفتم و وقتی شکل شخصی پیدا می کند میزان دانش و تمایلات شخصی فیلمساز هم می تواند شکل کاملتر و جلای بیشتری به تحقیق بدهد.
رابطه میان سینمای داستانی و مستند چگونه است؟ به نظر شما این دو سینما بر هم تاثیر می‏گذارند؟
سینما سینماست. سینمای داستانی گوشه هایی از مستند و سینمای مستند گوشه هایی از داستانی را با خود حمل می کنند و هر دو از هم تاثیر عمیقی می گیرند. وقتی سینما در یک کشور تقویت می شود تخصص هایی در آن مورد توجه قرار می گیرند که هم به درد سینمای مستند و داستانی می خورد.
*ندا زندی